Þjóðir hafa ekki eina skoðun, en þær eiga það til að hafa sameiginlega persónu. Þar með er ekki sagt að allir séu partur af henni. Því minni sem samfélög eru því meira ráðandi getur ein skoðun orðið, en líklega aldrei algild. Færeyingar eru ofboðslega vinalegir, gestrisnir og kurteisir. Ísland og Færeyjar eiga nánast sama tungumál og ótrúlega svipaða sögu. Það er eðlilegt að okkar samskipti séu mikil og gagnkvæm virðing ríki. Það er þó ekki það sama að vera kurteis og að vera fordómalaus.

Kannski er það einmitt það sem gerir Jenis að öfgamanni í Færeyjum. Hann gaf frá sér mjög aggressífa afstöðu, í landi þar sem kurteisi og gestrisni er almenn. Hatur á hinsegin fólki er einfaldlega ekki sú jaðarskoðun þar og hún er hér. Íslendingar eru stuðningsfólk mannréttinda hinsegin fólks, og það gerir skoðanir Jenis að öfgaskoðun hér á landi en verum ekki svo sjálfhverf að halda að fordómar gegn hinsegin fólki séu allsstaðar öfgaskoðanir. það eru eðlileg viðbrögð borgara að fjarlægja sig frá átökum, það er ekkert sem miðstéttin óttast meir en að vera jaðarsett.

Joseph P. Overton, gerði kenninguna um Overton gluggan. Það er í raun kenning um að á hverjum tíma séu vissar skoðanir ráðandi og ásættanlegar. Þannig er viss hugmyndafræðilegur gluggi opinn í almennri umræðu. Overton skipti skoðunum niður í stig þau eru óhugsandi, róttæk, ásættanleg, skiljanleg, almenn, stefna/reglur. Þessi gluggi er mismunandi eftir löndum. Til eru lönd þar sem það er argasta rótæki að finnast að konur eigi að fá að keyra bíl. Sumstaðar er þróunarkenningin tabú, til eru svæði þar sem efasemdir um hlýnun jarðar eru mjög mainstream, og sumstaðar er það fjarstæðukennt að trúleysingi nái frama í stjórnmálum, það eru til lönd þar sem fólk er kurteist og fordómafullt.

Það er skammarlegt að sjá ráðamenn hér heima taka þátt í þöggun um raunverulega stöðu hinsegin fólks í Færeyjum. Ég vellti fyrir mér hver viðbrögðin hefðu verið ef Jenis av Rana hefði neitað að snæða með Jóhönnu vegna þess að hún væri svört, blind eða kristin. Það hefur nefnilega komið rækilega í ljós þrátt fyrir yfirlýsingar um annað að andstaða við lífsgæði og mannréttindi hinsegin fólks er alls ekki jaðarskoðun í Færeyjum.

Raunveruleg fórnarlömb er hinsegin fólk í Færeyjum ekki Færeyingar eða Jóhanna. Jenis av Rana er maður með bakland. Hann er læknir, formaður miðjuflokksins, þingmaður og trúarleiðtogi. Hann kemur fram af hatri og hroka við erlendan ráðherra og gest. Hvernig heldur fólk sem nú ver samfélagið sem kaus hann á þing að þessi maður komi fram við hinsegin táning sem ekki nýtur neinnar stöðu í Færeysku samfélagi?

Færeyingar verða að sinna sínum ímyndavanda sjálfir. Það er ekki okkar hlutverk að verja þá og halda á lofti klisjum um að ekki megi dæma þjóð fyrir einn mann. það er nefnilega alveg hægt að dæma samfélag eftir þeirra kjörnu fulltrúum, sérstaklega þegar í landinu ríkir lýðræði. Enn fremur má dæma Færeyinga fyrir þá staðreynd að Jenis er kosinn eftir að upp komu ásakanir um að hann hefði brotið barnaverndarlög með því að tilkynna ekki misnotkun sem átti sér stað innan hans safnaðar. Með sömu rökum má dæma Íslendinga fyrir Árna Jóhnsen, kjörin fulltrúa sem á að baki sér stuld, múturþægni og að hafa ráðist á t.d. Pál Óskar. Sá hinn sami fékk svo syndaaflausn með vægast sagt vafasömum aðferðum. Fyrir það má dæma okkur og í raun vona ég að fólk taki þetta inn í reikninginn.

Jenis hefur rétt á að hata vilji hann það, en það er skylda okkar allra að sjá til þess að fólk um allan heim sjái bakslagið sem hatur leiðir af sér. það skiptir hisnegin fólk og alla minnihluta máli að sjá það skýrt að almenningur tekur afstöðu með grunnréttindum og lífsgæðum allra. Það eru slæm skilaboð sem almenningur sendir þegar tekið er þátt í að breiða yfir fordóma. Málfrelsið er líka fyrir þá sem vilja gagnrýna hatur og fordóma, málfrelsið var aldrei hannað eingöngu til að verja "miðaldra, hvíta, kristna karlmenn í valdastöðu". 

Tálknafirði 6. september 2010.
Níels A. Ársælsson.

Nokkrir þekktir einstaklingar, þar á meðal málfræðingurinn Noam Chomsky og rithöfundurinn Naomi Klein hafa ritað bréf og skorað á Frönsk stjórnvöld að endurgreiða Haiti gífurlegar skaðabætur sem fyrsta svarta lýðveldinu var gert að greiða Frökkum til þess að bæta þeim skaðann af sjálfstæði Haiti. Þrælanýlendan St. Dominique var frönsk og 1791 gerðu þrælarnir uppreisn, sigruðu herlið Napoleons 1804 og lýstu yfir stofnun sjálfstæðs lýðveldis. Frakkar sendu flota yfir hafið 1825 og kúguðu Haiti til þess að greiða Franska ríkinu bætur fyrir þann skaða að hafa ekki lengur hagnað af þrælahaldi. Frakkar viðurkenndu sjálfstæði ríkisins í staðinn.

Sjálfstæðisbæturnar voru óheyrilegar, alls greiddu Haiti búarnir fátæku um fjárhæð sem nam um sexföldum árlegum tekjum þjóðarinnar. Núvirði skaðabótanna er talið vera um 2600 milljarðar íslenskra króna. Það má segja að þeir fátækustu þurftu að greiða mest fyrir sjálfstæðið og árið 1947 voru Haitibúarnir enn að greiða Franska ríkinu. Það verður fróðlegt að fylgjast með umræðum í Frakklandi um þessa tillögu. Bent er á í bréfinu að þrælahald hafi formlega verið bannað þegar Haiti lýsti yfir sjálfstæði og skaðabæturnar styðjist því ekki við lög Frakklands.

Síðast var bryddað upp á endurgreiðslu skaðabótanna árið 2003. Það var ríkisstjórn Haiti sem setti fram kröfuna. Franska stjórnin svaraði með þvi að styðja uppreisnarmenn sem komu ríkisstjórninni frá. Eftir það hafa stjórnvöld Haiti enn minnst á skaðabæturnar.

Byggt á frásögn í Guardian 16. ágúst 2010.

Ef hins vegar samningaleiðin er farin þarf ríkið að semja við útgerðina um auðlindagjald. Á hvaða upplýsingum á ríkið að byggja samningagerð sína? Mati nokkurra sérfræðinga?!? LÍÚ mun ráða til sín sína eigin sérfræðinga (án efa mun fleiri á mun hærri launum) og setja fram flókna útreikninga þess efnis að útgerðin hafi ekki bolmagn til þess að greiða nema málamyndagjald.

LÍÚ gerir sér grein fyrir því að slíkur málflutningur er mun auðveldari ef enginn tilboðsmarkaður er til staðar þar sem raunveruleg greiðslugeta útgerðarinnnar kemur í ljós. Þess vegna gera LÍÚ menn allt sem þeir geta til þess að koma í veg fyrir að markaðslausn verði notuð til þess að ákvarða auðlindagjaldið. Þeir vita að þeir standa betur að vígi ef þeir þurfa ekki að sýna spilin en geta þess í stað gert samninga við stjórnvöld sem oftast nær eru þeim afar hliðholl.

Ég hef búið til tvær glærukynningar um tilboðsleiðina fyrir þá sem vilja kynna sér frekar út á hvað hún gengur og þá kosti sem hún hefur fram yfir samningaleiðina. Fyrst er kynning á útfærslu á tilboðsleiðinni þar sem um framlengjanlega eins árs leigu er að ræða og framsal á leigðum aflahlutdeildum er óheimilt (útgerðir geta hins vegar ákveðið að framlengja ekki leigusamninga sína): (Leigu)tilboðsleiðin.  Í hinni kynningunni fjalla ég um grunngerð tilboðsleiðarinnar: Tilboðsleiðin.

Árlegt brottkast og kvótasvindl á Íslandsmiðum er ekki undir 50-70 þúsund tonnum! Aldrei áður hefur jafn miklu magni af fiski í öllum tegundum verið kastað í sjóinn eins og á þessu ári. Fiskveiðiárið sem nú er að hefjast þann 1. september mun að öllum líkindum slá út allt það sem menn hafa áður séð í þessum efnum. Leiða má líkum að því að ef ekki verða breytingar á úthlutuðum heildarafla og breytingar fiskveiðistjórnunni mjög fljótlega þá fari brottkast og kvótasvindl yfir 100 þúsund tonn í öllum tegundum bolfisks.

Líkt og Mahmoud Ahmadinejad Íransforseti heldur því fram að helförin hafi verið lygi reyna forystumenn Hafró og LÍÚ að segja okkur að brottkast og kvótasvindl í illræmdasta kvótakerfi veraldar sé lygi.

Tálknafirði 25. ágúst 2010,
Níels A. Ársælsson.

Því miður var þessi fjölmiðlalota um Gylfa Magnússon fyrst og fremst aðför að persónu og heiðri viðskiptaráðherrans og til þess gerð að draga úr trúverðugleika hans. Stjórnarandstaðan notar hvert tækifæri til þess að vega að ríkisstjórninni. Utanþingsráðherrarnir hafa styrkt ríkisstjórnina og með því að slæma höggi á þá veikist ríkisstjórnin sjálf. Þá blandast inn í þetta framganga Gylfa sem hefur ótrauður talað fyrir skynsamlegri lausn á gengistryggðum lánum og uppskorið reiði þeirra sem vilja af mikilli óbilgirni ýtrustu skuldalækkun.

Kröfur um afsögn viðskiptaráðherra af þessu tilefni eru fráleitar. Hins vegar hafa verið nýlega komið upp aðstæður þar sem mikilvægum upplýsingum var haldið frá Alþingi og ríkisstjórn að ekki sé talað um þjóðina og eru það alvarlegar að réttlæta afsögn þeirra sem ábyrgð bera á leyndinni. Bjarni Benediktsson og Björn Bjarnason voru báðir á vettvangi en sögðu ekkert og gerðu ekkert. Þeir kröfðust ekki þess að Alþingi yrði kallað saman og kröfðust ekki afsagnar ráðherra sem báru sannanlega ábyrgð á leyndinni og aðgerðarleysinu. Þeir þurfa að gera hreint fyrir sínum dyrum og það verður ekki gert með því að reyna að óhreinka annarra manna dyr.

Á árinu 2008 var haldið leyndum mikilvægum upplýsingum um viðkvæma stöðu viðskiptabankanna og alvarlegum varnaðarorðum frá innlendum sem erlendum aðilum. Alþingi var skipulega haldið frá öllum þessum upplýsingum og jafnvel ráðherrum. Það voru forystumenn Sjálfstæðisflokksins sem stóðu fyrir þessari leynd og brugðust þingi og þjóð. Einn þeirra var dómsmálaráðherrann Björn Bjarnason og annar var formaður utanríkismálanefndar Bjarni Benediktsson. Mennirnir sem nú vega að viðskiptaráðherra fyrir smámuni í samanburði við afglöpin sem unnin voru á árinu 2008.

Rannsóknarskýrsla Alþingis rekur þessa sögu. Byrjum 7. febrúar 2008. Þá er fundur Seðlabankastjóra með þremur ráðherrum sem dregur mjög dökka mynd af stöðunni. Enginn þeirra kom með tillögur um aðgerðir í framhaldinu og gerðu ekkert. Ríkisstjórn var ekki gert grein fyrir upplýsingunum og Alþingi þess heldur síður. Í sama mánuði kemur fram í minniblaði starfsmanna Seðlabankans álit erlendra banka og matsfyrirtækja að íslensku bankarnir sé komið í miklar ógöngur og að íslenska bankakerfið væri í mikilli hættu. Þagað var yfir áliti breska Seðlabankans og Fjármálaeftirlits þeirra og varnaðarorðum um Icesave innstæðurnar. Skýrslu hagfræðinganna Buiter og Siebert frá apríl 2008 var stungið undir stól.

Í stuttu máli var bæði þingi og þjóð leynd mikilvægum upplýsingum allt frá febrúar eða í hálft ár og ekki gripið til aðgerða til þess að koma í veg fyrir eða að minnsta kosti að draga úr þeim skaða sem varð með bankahruninu í október það ár. Bjarni og Björn bera báðir ábyrgð á feluleik Sjálfstæðisflokksins þótt ekki sé að fullu ljóst hve mikil hún er. Þeir skulda þjóðinni skýringu á þátt sínum og ábyrgð á hruninu og þeim stendur nær að gera hreint fyrir sínum dyrum en að veitast að þeim sem eru eftir bestu vitund að hreinsa til fallið. Þeir gera Sjálfstæðisflokknum mestan greiða með því.

Nokkrir sjálfstæðir Sjálfstæðismenn með Benedikt Jóhannes­son í fararbroddi hafa að vísu þverskallast við að hlýða hinum gamla fjallkóngi og lýst yfir stuðningi við að minnsta kosti aðildarviðræður, eins og raunar meirihluti kjósenda Sjálfstæðisflokksins aðhylltist til skamms tíma. Þögnin um þetta mál hefur hins vegar verið meiri í öðrum flokkum.

Samfylkingarmenn þora naumast að opna munninn um málið af ótta við að það takist að gera þetta að sérmáli þess flokks, og úr ranni Vinstri Grænna heyrist lítið annað en Lebensraum-raus Ögmundar Jónassonar.

VG er í erfiðri stöðu. Ekki hefur verið mikið um það fjallað en fram að allra síðustu könnunum hefur meirihluti kjósenda flokksins stutt aðildarviðræður og jafnvel aðild - án þess þó að sá hluti kjósenda flokksins hafi átt sér málsvara í flokknum opinberlega. Nú - þegar þjóðin virðist kenna ESB um efnahagshrunið - er eindreginn stuðningur kjósenda VG við aðild að ESB að vísu kominn niður í 20 prósent og önnur 15 prósent hálfvolg.

Það er engu að síður allhátt hlutfall kjósenda. Þetta er vinstri sinnað fólk sem trúir ekki á tröllasögur Ögmundar um heimsvaldasinnað eðli ESB... Flokkurinn telur sig væntanlega eiga samleið með þessu fólki um leið og hann vill ekki styggja þann (núverandi) meirihluta kjósenda flokksins sem andvígir eru ESB. Söguleg arfleifð flokksins flækir málin. VG hefur vissulega tekið við þjóðfrelsiskyndlunum frá Alþýðubandalaginu sáluga og Sósíalistaflokknum þar á undan; og gott ef ekki Landvörn og Skúla Thoroddsen þar þar á undan.

Í íslenskri vinstri stefnu hefur löngum verið óleyst togstreita milli ítrustu kröfu um bókstafssjálfstæði sem vill enda í ógöngum Bjarts í Sumarhúsum (sem drap kúna frekar en að gefa eftir) og svo aftur pragmatisma af þeirri sort sem endar í ógöngum lúðviskunnar með skuttogara í hverjum firði.

Við skulum ekki hafa hátt
Og samt... Kringum þrjátíu prósent kjósenda VG vilja inngöngu - og voru enn fleiri áður en Icesave-málið kom upp. Innan flokksins eru öfl sem telja að hag lands og þjóðar verði best borgið innan Evrópusambandsins og telja að það samræmist prýðilega vinstri stefnu af því tagi sem leggur áherslu á alþjóðahyggju og bætt kjör launafólks. Ekki þarf að hafa mörg orð um umhverfismálin: þar er Evrópusambandið töluvert lengra komið en Íslendingar.

En ekki verður sagt að stuðningsmenn Evrópusambands­aðildar innan VG hafi hátt. Stundum virðist manni eins og það fólk innan VG sem styður aðildina ætli að láta sér það lynda að þetta sé mál Samfylkingarinnar. Á sínum tíma, þegar stjórnin var mynduð, reyndi VG að fá Samfylkinguna til að samþykkja þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður og vissulega hefði Samfó betur hlustað á þær tillögur, því að þá hefði viðræðunefndin í Brussel eindregnara umboð en nú virðist. En úr því sem komið er þurfa stuðningsmenn aðildar úr VG að stíga fram og taka til máls óttalaust. Takist að gera Evrópusambandsaðild að sérmáli Samfylkingarinnar þá er útséð um afdrif málsins.

Stundum er eins og það gleymist að á valdaárum gamla fjallkóngsins, Davíðs Oddssonar var einmitt gerð tilraun með þá ábyrgðarlausu hálfaðild að ESB sem hann og ýmsir fleiri telja að enn muni gefast Íslendingum vel. Sú tilraun endaði með allsherjarhruni og um hana má fræðast í rannsóknarskýrslu alþingis.

Brýnast af öllu er að hlusta ekki á gömlu fjallkóngana heldur hugsa allt upp á nýtt og gera alla hluti öðruvísi en á þann hátt sem leiddi yfir okkur hrunið. 

Í ljósi þess að aðgerðaleysi Gylfa leiddi til þess að lántakendur gengistryggðu lánanna lifðu við óréttlæti og óöryggi ári lengur en þeir hefðu þurft að þola...

Í ljósi þess að afvegleiðsla og aðgerðaleysi Gylfa leiddi til þess að nýi Landsbankinn, sem er í eigu ríkisins, keypti gengistryggðu lánin á of háu verði af þrotabúi gamla Landsbankans, sem endar svo í vasa stórra fjárfesta...

Í ljósi þess að Gylfi Magnússon var í stjórn Samtaka Fjárfesta á árunum 2001-2007, rétt áður en hann settist í stól viðskiptaráðherra...

Í ljósi þess að betra samfélag krefst þess að ráðherrar fari að taki ábyrgð á misgjörðum sínum og mistökum...

...Þá er kominn tími fyrir Jóhönnu Sigurðardóttur að víkja Gylfi Magnússon úr embætti ráðherra. 

En fréttaflutningurinn hefur þann skýra boðskap að þegar hróflað er við kvótakerfinu þá fái ríkið fjárhagslegan skell. Þetta er í stuttu máli fréttaflutningurinn á Stöð 2. Áhorfendum er sagt berum orðum að best sé að láta kvótakefið í friði vilji skattgreiðendur ekki fá reikninginn sem kvótafyrirtækin eiga að greiða. Fréttamennirnir gera sér auðvitað grein fyrir þessu, þeir vita hvað þeir eru að gera. Þess vegna skulda þeir áhorfendum skýringar á framgöngu sinni.

Við hann er margt að athuga. Í fyrsta lagi það augljósa að þótt rýrni veð til tryggingar láni þá ber skuldaranum áfram að standa skil á láninu. Stöð 2 er þarna að ala á því viðhorfi að lántakandinn geti með þægilegu móti losnað við skuldirnar og kastað þeim í fang skattgreiðenda. Það er ekki svo, en því miður hefur það gert of oft að fyrirtæki eins og til dæmis eigandi Stöðvar 2 hafi með kennitölutilfærslum skilið milljarða króna skuld eftir og látið aðra um að borga þær. Það ábyrgðarlausa háttarlag er ekki fordæmi sem fréttastöð Stöðvar 2 á að vera notuð til þess að mæla bót, heldur þvert á móti er þetta víti til varnaðar. Það á að halda á lofti ábyrgð skuldara á eigin skuldum hvað sem líði breytilegu verðmati veða til sem settar eru til tryggingar skilvísri greiðslu á skuldinni. Byggðastofnun hefur ekki tapað umræddum útistandandi lánum heldur ber fyrirtækjunum eftir sem áður að greiða sínar skuldir.

Í öðru lagi þá er fyrst og fremst rekstur fyrirtækjanna sem skapar verðmætin eða peningana sem greiða niður lánin. Í fréttaflutningunum er látið eins og lánin séu eingöngu greidd með verðmæti kvótans og að reksturinn skipti engu máli. Aðstæður í greininni hafa á þessu ári, að sögn LÍÚ breyst til batnaðar og afkoma fyrirtækjanna að sama skapi. Með öðrum orðum getan til þess að standa undir afborgunum skulda hefur vaxið. Veðið kann að hafa rýrnað í verði en getan til þess að borga skuldirnar hefur vaxið. Það eru því líklega meiri líkur á því að lán Byggðastofnunar verði greidd en áður var.

Í þriðja lagi er algerlega litið framhjá athyglisverðri staðreynd sem þó kom fram í einni fréttinni. Undanfarin ár hefur verðmæti rækjukvótans verið fært í bækur fyrirtækjanna á miklu hærra en leiguverð kvótans þessi ár gaf tilefni til. Með öðrum orðum þá hafi verðmæti kvótans verið verulega ofmetið til þess að búa til eign, sem svo var í raun og veru ekki til staðar þegar á reyndi. Þetta hefur komið skýrt fram í kvótakerfinu almennt á undanförnum árum. Verð á þorskkvóta var spennt upp ár frá ári en hrundi eins og spilaborg þegar í ljós kom blekkingin á fjármálamarkaðnum og er nú innan við helmingur af því sem hæst var. Spilaborgin var skjól til þess að skuldsetja mörg sjávarútvegsfyrirtæki langt umfram getu til þess að borga.

Vandaðir fréttamenn hefðu vakið athygli á þessu og bent almenningi á að sjálfur grundvöllur kvótakerfisins sé vandamálið og hafi kostað almenning gríðarlegar fjárhæðir í afskrifuðum skuldum fyrirtækja í sjávarútvegi. Þeir hefði líka bent á, ef þeir væru óháðir útrásarvíkingunum og slíkum pörupiltum, að sérstaklega væri nauðsynlegt að breyta kerfinu til þess að koma í veg fyrir að leikurinn, eignabóla í kvóta, verði síðar endurtekinn með sömu fyrirsjáanlegum afleiðingum, að skattgreiðendur verða látnir borga. Þeir hefðu bent á að skynsamlegra kvótakerfi hefði komið í veg fyrir fjárdrátt úr sjávarútvegi upp á hundruð milljarða króna og að fyrirtækin gætu borgað skuldirnar sínar.

Þeir dagar koma vonandi síðar á Stöð 2.